Przeczytaliśmy

Przedwczesny antyfaszysta

Źródło grafiki: Magdalena Pawłowska
Na mojej półce stoi wiele książek Hemingwaya, ale nie zaliczam go do grona ulubionych autorów. Z poczucia obowiązku przeczytałam jedną czy dwie powieści, nie znajdując jednakże w zazwyczaj docenianym przeze mnie szorstkim stylu nic pociągającego. Pewnie nie może być inaczej, skoro nie widzę nic szlachetnego w polowaniu na zwierzęta, odrzuca mnie od whisky, a walkę na pięści toleruję tylko w wykonaniu Rockiego Balboa. 
A jednak biograficzna książka Towarzysz Hemingway zwróciła moją uwagę. Jak usprawiedliwiałam to sama przed sobą? „Jeśli spojrzę na amerykańskiego pisarza z innej perspektywy, być może lepiej zrozumiem wyznawane przez niego wartości, a to przełoży się na łaskawszy odbiór jego książek”. Założenie dziwne, ponieważ Nicholas Reynolds opisał co najmniej szemrane epizody z życia Hemingwaya. Otóż pisarz był nie tylko noblistą, żeglarzem czy żołnierzem, lecz także szpiegiem – współpracował z NKWD, FBI, Departamentem Stanu, Biurem Marynarki Wojennej i organizacją-prekursorem CIA (Office of Strategic Services). Reynolds odsłania więc mroczną stronę biografii Hemingwaya. A przynajmniej tak głosi opis z okładki…

Jak to bowiem wygląda w praktyce? Otóż wydaje mi się, że Nicholas Reynolds wpada w pułapkę, którą sam celnie opisał w przypadku Hemingwaya – zwyczajnie przecenia wagę szpiegowskiej czy komunistycznej aktywności pisarza. Być może lista organizacji, z którymi nawiązał współpracę, robi wrażenie, ale na pewno nie zasługuje na sensacyjne nagłówki, blurby i inne marketingowe teksty i tekściki promujące książkę.

I dalej – z Hemingwaya nie był żaden towarzysz, jak sugeruje tytuł, a dowodzi tego nie kto inny jak właśnie Reynolds. Mamy tu do czynienia raczej z upartym zwolennikiem rewolucji, który sieje lewicową propagandę i broni poczynań Sowietów, bo lubi używać mocnych słów, nie widzi szarości, zapędza się w swojej walce, a ostatecznie po prostu nie lubi się przyznawać do błędów. Popierając rewolucję w Hiszpanii w latach 30. czy Fidela Castro dwie dekady później, nie opowiadał się za komunistycznym reżimem, a zaciekle walczył ze znienawidzonym wrogiem z drugiej skrajności – faszyzmem. Dlatego tak dobrze pasuje określenie ukute przez samego pisarza – „przedwczesny antyfaszysta” (przedwczesny, bo skazujący go na jedyną wyrazistą opozycję, czyli skrajną lewicę).

Dosyć gruba książka (ponad 400 stron) ostatecznie skleja do kupy jedynie skrawki szumnie zapowiedzianego tematu. Trzeba jednak przyznać autorowi, że bardzo sumiennie objaśnia wszystkie „szpiegowskie” czy „komunistyczne” epizody z życia Hemingwaya, sytuując je na tle skrupulatnie opisanej sytuacji politycznej oraz okraszając powiązaniami z motywami literackimi. Towarzysz Hemingway jest zatem – co oczywiste – publikacją dla zapalonych fanów pisarza, a także wszystkich zainteresowanych historią, czasami II wojny światowej, komunizmem, szpiegostwem czy nastrojami społecznymi w drugiej połowie ubiegłego wieku. Nie zmienia to faktu, że najciekawiej i tak wypadły fragmenty opowiadające o Hemingwayu jako pisarzu, żołnierzu i generalnie wzorowym narwańcu.

Na koniec jeszcze parę słów o wydaniu i konstrukcji książki. Bardzo spodobał mi się zabieg stworzenia króciutkich fabularyzowanych wstawek przed każdym z rozdziałów, udanie wprowadzających w nastrój. Plusem jest też wyróżnienie ich kursywą i podkreślenie poziomą linią. W niemałą konsternację – szczególnie osoby, które czytają wszystko od pierwszej do ostatniej strony – może wprowadzić spis postaci z krótkimi biogramami umieszczony na początku książki. Zdecydowanie lepszym miejscem na taką ściągawkę byłyby okolice ostatniego rozdziału i przypisów końcowych (ciągnących się na niemal stu stronach!). Wszystkie te dodatki razem jeszcze ze spisem źródeł sprawiają nieco przytłaczające wrażenie, tym bardziej że całość jest raczej pozbawiona lekkości, częściej przybija czytelnika szczegółami, niż pozwala wczuć się enigmatyczność i niejednoznaczność opisywanych sytuacji.

Niemniej przyznaję, że nie żałuję czasu spędzonego z Towarzyszem Hemingwayem. Rzeczywiście dzięki tej książce poszerzyłam swoje doświadczenia związane z pisarzem i być może nawet wzbudziła ona we mnie nowe pokłady zainteresowania dla jego twórczości. Szkoda trochę tej atmosfery sensacyjności, bo bez niej pewnie odbiór biografii byłby łatwiejszy i przyjemniejszy – nie naznaczony niepotrzebnymi oczekiwaniami.


autor: Nicholas Reynolds

tytuł: Towarzysz Hemingway

przekład: Zbigniew Kościuk

wydawnictwo: Bellona

miejsce i rok wydania: Warszawa 2018

stron: 462

format: 135 x 215 mm

oprawa: miękka ze skrzydełkami


Magdalena Pawłowska

Studiuje filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Żyje życiem fabularnym prosto z kart literatury i komiksu, prosto z ekranu kina i telewizji. Emocjonuje się piłką nożną, rozkoszuje dziełami sztuki kulinarnej, podnieca osiągnięciami nauki, inspiruje popkulturą. Kolekcjonuje odłamki i bibeloty rzeczywistości.